Hà Nội quy hoạch 18 tuyến metro dài gần 1.000 km
Tại triển lãm Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Hà Nội đã công bố một mạng lưới đường sắt đô thị với 18 tuyến, tổng chiều dài lên tới 979 km.
Theo quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn 100 năm, hệ thống đường sắt đô thị (metro) được xây dựng trên cơ sở kế thừa Nghị quyết 188/2025 của Quốc hội cùng các quy hoạch đã được phê duyệt. Mạng lưới này bao gồm 18 tuyến với tổng chiều dài 979 km.
Trong khuôn khổ triển lãm đang diễn ra tại Bảo tàng Hà Nội, bản đồ quy hoạch đã chỉ ra 15 tuyến đường sắt được kế thừa từ Nghị quyết 188/2025, cụ thể như sau:
| STT | Tên tuyến | Lộ trình |
|---|---|---|
| 1 | Tuyến số 1 | Ngọc Hồi – Yên Viên – Như Quỳnh |
| 2 | Tuyến số 2 | Nội Bài – Thượng Đình – Bưởi |
| 3 | Tuyến số 2A | Cát Linh – Hà Đông – Xuân Mai |
| 4 | Tuyến số 3 | Trôi – Nhổn – Yên Sở |
| 5 | Tuyến số 4 | Mê Linh – Sài Đồng – Liên Hà |
| 6 | Tuyến số 5 | Văn Cao – Hòa Lạc |
| 7 | Tuyến số 6 | Nội Bài – Ngọc Hồi |
| 8 | Tuyến số 7 | Nội Bài – Mê Linh – Hà Đông |
| 9 | Tuyến số 8 | Sơn Đồng – Mai Dịch – vành đai 3 – Lĩnh Nam – Dương Xá |
| 10 | Tuyến số 9 | Mê Linh – Cổ Loa – Dương Xá |
| 11 | Tuyến số 10 | Cát Linh – Láng Hạ – Lê Văn Lương – Yên Nghĩa |
| 12 | Tuyến số 11 | Vành đai 2 – Trục phía Nam – sân bay thứ 2 |
| 13 | Tuyến số 12 | Kéo dài tuyến vệ tinh từ Xuân Mai đi Phú Xuyên |
| 14 | Tuyến số 15 | Sơn Tây – Hòa Lạc – Xuân Mai |
| 15 | Tuyến số 1A | Ngọc Hồi – sân bay thứ 2 phía Nam |
Ngoài ra, một số tuyến cũng được bổ sung và điều chỉnh kéo dài như tuyến số 1: Ngọc Hồi – Yên Viên – Nội Bài; tuyến số 2 sân bay Nội Bài – Trần Hưng Đạo – Thượng Đình – Thường Tín – Tam Hưng – Thượng Phúc – Dân Hòa; tuyến số 10 Đông Anh – Võ Chí Công – Vành đai 3 – Vành đai 2,5 – Times City – Đông Anh; và tuyến số 14 cầu Thăng Long – Hồng Hà – Gia Lâm.
Trong số các tuyến metro, tuyến số 1 và 8 được quy hoạch là đường sắt nhanh, với tốc độ di chuyển vượt trội so với các loại hình khác. Đây cũng là hai trong số năm tuyến đã được khởi công xây dựng vào cuối tháng 6.
Trong giai đoạn 2026-2035, Hà Nội dự kiến sẽ nghiên cứu và xây dựng kế hoạch đầu tư khoảng 500 km đường sắt đô thị, nhằm tạo ra một hệ thống giao thông công cộng quy mô lớn và thúc đẩy phát triển đô thị theo mô hình TOD (phát triển đô thị lấy hệ thống giao thông công cộng làm trung tâm).
Giai đoạn 2036-2045, Hà Nội sẽ tiếp tục đầu tư khoảng 479 km còn lại để hoàn thiện toàn bộ mạng lưới và mở rộng các tuyến theo quy hoạch.
Bản đồ 18 tuyến đường sắt đô thị tại Triển lãm tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Ảnh: Sở QHKT
Theo định hướng, tiến độ triển khai từng tuyến sẽ được xây dựng dựa trên đánh giá nguồn lực và lựa chọn phương thức đầu tư phù hợp. Những tuyến có điều kiện thuận lợi hoặc nhận được đề xuất từ các nhà đầu tư đủ năng lực có thể được triển khai song song nhằm rút ngắn thời gian hoàn thành. Thành phố sẽ ứng dụng công nghệ tiên tiến trong thiết kế, thi công và vận hành để đẩy nhanh tiến độ xây dựng.
Hệ thống metro được phân loại thành hai loại hình chính. Các tuyến đường sắt nhanh sẽ đóng vai trò là trục xuyên tâm tốc độ cao, giúp rút ngắn thời gian di chuyển từ các khu vực phát triển mới vào trung tâm. Đường sắt khối lượng lớn và đường sắt nhẹ sẽ bao gồm các tuyến xuyên tâm kết hợp với các tuyến vành đai, tạo thành một mạng lưới bao phủ toàn đô thị.
Theo quy hoạch, hệ thống metro sẽ trở thành khung giao thông chủ đạo của Thủ đô, đồng thời là động lực thúc đẩy phát triển đô thị theo mô hình TOD. Ga Hà Nội sẽ được định hướng chuyển đổi thành ga trung tâm của mạng lưới metro, kết hợp với phát triển không gian thương mại và văn hóa.
Hiện tại, Hà Nội đã có hai tuyến đường sắt đô thị đang hoạt động là 2A Cát Linh – Hà Đông và tuyến số 3 Nhổn – ga Hà Nội (phần trên cao). Bên cạnh đó, một số tuyến đã được khởi công như số 5 Văn Cao – Hòa Lạc; số 1 Ngọc Hồi – sân bay Nội Bài; số 2 Nội Bài – Trần Hưng Đạo; số 8 từ Hòa Lạc – Mai Dịch; số 10 Đông Anh – Võ Chí Công – Times City; số 14 cầu Thăng Long – Hồng Hà – Gia Lâm.
Mô hình các mẫu đoàn tàu được trưng bày tại triển lãm. Ảnh: Anh Duy
Mạng lưới đường sắt liên kết vùng Thủ đô
Quy hoạch mới còn đề xuất xây dựng hệ thống đường sắt Thủ đô theo mô hình tích hợp, bao gồm đường sắt quốc gia, đường sắt vùng/liên vùng và đường sắt đô thị. Mạng lưới sẽ được tổ chức theo cấu trúc “vòng – xuyên tâm – đa cấp”, kết nối trung tâm Hà Nội với các đô thị vệ tinh và các tỉnh trong Vùng Thủ đô.
Tổng chiều dài toàn bộ hệ thống đường sắt, bao gồm cả đường sắt vùng và liên vùng, dự kiến đạt khoảng 1.200 km.
Quy hoạch phân chia mạng lưới thành nhiều cấp chức năng. Đường sắt tốc độ cao và đường sắt quốc gia sẽ đảm nhận vai trò kết nối Hà Nội với các vùng trong nước và quốc tế. Đường sắt vùng và liên vùng sẽ mở rộng kết nối tới các cực tăng trưởng như Bắc Ninh, Hưng Yên, Phú Thọ, Ninh Bình, Thái Nguyên… thông qua các tuyến hướng tâm và vành đai.
Hà Nội cũng dự kiến xây dựng tổ hợp công nghiệp đường sắt quy mô khoảng 250 ha tại khu vực xã Chuyên Mỹ và xã Ứng Hòa, phía nam thành phố. Tổ hợp này sẽ phục vụ sản xuất, lắp ráp, bảo trì đầu máy, toa xe, nghiên cứu chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và nội địa hóa thiết bị, phụ tùng cho ngành đường sắt.
TOD là trụ cột phát triển đô thị theo các tuyến metro
Tại triển lãm Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, hệ thống TOD đã được giới thiệu với quy mô khác nhau. Hệ thống này sẽ hình thành các trung tâm đô thị mật độ cao quanh các ga metro và đầu mối giao thông lớn, góp phần tái cấu trúc không gian đô thị, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và khuyến khích người dân sử dụng giao thông công cộng.
Theo định hướng, Hà Nội sẽ phát triển khoảng 5-10 trung tâm TOD cấp quốc gia hoặc vùng gắn với các đầu mối giao thông lớn; 20-30 trung tâm TOD cấp thành phố tại các khu vực phát triển trọng điểm; cùng khoảng 120-150 điểm TOD cấp khu vực dọc theo mạng lưới metro.
Các trung tâm TOD cấp quốc gia và cấp thành phố được kỳ vọng sẽ trở thành những hạt nhân phát triển mới, tạo sức lan tỏa theo các trục đường sắt và hành lang kinh tế – kỹ thuật của Vùng Thủ đô.
Tàu điện trên tuyến Nhổn – ga Hà Nội. Ảnh: Giang Huy
Với vị trí cụ thể của từng tuyến metro, các đoạn đi ngầm, đi trên cao, vị trí nhà ga cũng như quy mô từng khu TOD sẽ tiếp tục được nghiên cứu trong các quy hoạch chuyên ngành giao thông, quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết và trong quá trình triển khai từng dự án cụ thể.
Theo kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Hội Kiến trúc sư Hà Nội, để hoàn thành hàng trăm km đường sắt đô thị trong 5 năm tới, Hà Nội cần tập trung nghiên cứu đầu tư cho các tuyến hội đủ điều kiện như khả dụng, kết nối và lưu lượng. Những điều kiện này sẽ xác định lợi ích hấp dẫn cụ thể của từng dự án, thu hút nguồn tài chính và thuyết phục các bên liên quan hợp tác thực hiện.
Ông đã đề xuất khẩn trương xây dựng tuyến số 1 Nội Bài – Yên Viên – Ngọc Hồi, vì đây là tuyến hội đủ các điều kiện cần thiết. Qua lịch sử khai thác, nhiều đoạn trong tuyến này đã trở thành tuyến đường sắt quốc gia liên tỉnh, liên vận quốc tế và đóng vai trò là tuyến đường sắt kết nối trong và ngoài thành phố, còn gọi là đường sắt ngoại ô.
Mạng lưới đường sắt không chỉ nối kết nội thành với các vùng phụ cận, mà còn mở ra cơ hội tích hợp đa phương tiện, đa công nghệ, giúp các loại hình đường sắt phát triển linh hoạt và thích ứng qua từng giai đoạn.
