TP.HCM đang lên kế hoạch triển khai mô hình thu phí không dừng hoàn toàn, không sử dụng barie tại 4 tuyến giao thông huyết mạch gồm Quốc lộ 1, Quốc lộ 13, Quốc lộ 22 và trục Bắc – Nam (đường Nguyễn Hữu Thọ). Giải pháp này được kỳ vọng sẽ góp phần giảm ùn tắc tại các cửa ngõ đô thị, đồng thời nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng giao thông.
Theo đề xuất từ Sở Xây dựng TP.HCM, các dự án nâng cấp và mở rộng các tuyến đường trên sẽ được thực hiện theo hình thức đối tác công tư (PPP), hợp đồng BOT. Nguồn vốn chủ yếu do nhà đầu tư huy động, trong khi thành phố đóng vai trò tổ chức, quản lý và giám sát thực hiện.
Về quy mô, các tuyến đường dự kiến được mở rộng lên từ 10 đến 14 làn xe, với mặt cắt ngang khoảng 60 m. Trong đó, làn giữa được bố trí cho các phương tiện lưu thông nhanh có thu phí, còn hai bên là đường song hành miễn phí phục vụ nhu cầu đi lại nội vùng của người dân.
Điểm đáng chú ý là việc áp dụng công nghệ thu phí điện tử không dừng theo mô hình đa làn tự do (free-flow). Theo đó, toàn bộ hệ thống sẽ không bố trí trạm thu phí hay barie, cho phép phương tiện lưu thông liên tục mà không cần dừng hoặc giảm tốc. Các thiết bị như camera, cảm biến và hệ thống nhận diện phương tiện sẽ được lắp đặt trên giá long môn và dọc tuyến để ghi nhận giao dịch.
Phối cảnh quốc lộ 1 ở cửa ngõ phía tây TP.HCM sau khi mở rộng
Đối với các trường hợp chưa thanh toán hoặc gặp lỗi trong quá trình nhận diện, dữ liệu sẽ được xử lý theo hình thức hậu kiểm. Cách làm này nhằm loại bỏ các điểm nghẽn giao thông thường xuất hiện tại khu vực trạm thu phí truyền thống, vốn được xem là nguyên nhân chính gây ùn tắc tại các cửa ngõ thành phố.
Song song đó, TP.HCM cũng dự kiến đầu tư đồng bộ hệ thống giao thông thông minh (ITS), bao gồm camera giám sát toàn tuyến, thiết bị phân loại phương tiện, bảng thông tin điện tử và trung tâm điều hành. Ngay cả các làn đường song hành không thu phí cũng sẽ được tích hợp hệ thống nhận diện nhằm kiểm soát lưu lượng và hạn chế các hành vi gian lận.
Theo các báo cáo nghiên cứu khả thi, tổng mức đầu tư cho 4 dự án ước tính gần 60.000 tỷ đồng. Trong đó, Quốc lộ 13 là dự án có quy mô vốn lớn nhất, tiếp theo là Quốc lộ 1, Quốc lộ 22 và trục Bắc – Nam. Một số đoạn tuyến cụ thể như Quốc lộ 13 từ cầu Bình Triệu đến ranh Bình Dương dự kiến mở rộng lên 10–14 làn xe với tổng vốn hơn 6.200 tỷ đồng. Quốc lộ 1 đoạn qua cửa ngõ phía Tây có tổng vốn khoảng 6.600 tỷ đồng, trong khi Quốc lộ 22 hơn 4.100 tỷ đồng. Các dự án đều được thiết kế đồng bộ với hệ thống nút giao khác mức nhằm tăng khả năng thông hành.
Việc triển khai thu phí theo quãng đường di chuyển, kết hợp với tỷ lệ phương tiện đã dán thẻ ETC ngày càng cao, được đánh giá sẽ tối ưu hóa vận hành hệ thống, giảm chi phí xã hội và cải thiện trải nghiệm của người tham gia giao thông. Đồng thời, đây cũng là bước đi phù hợp với xu hướng hiện đại hóa hạ tầng và chuyển đổi số trong lĩnh vực giao thông vận tải.
Theo kế hoạch, TP.HCM dự kiến hoàn tất lựa chọn nhà đầu tư trong năm 2026, tiến hành khởi công trong thời gian sớm nhất và đưa các dự án vào khai thác trong giai đoạn 2028–2029. Khi hoàn thành, các tuyến cửa ngõ sẽ được nâng cấp đồng bộ, góp phần giảm áp lực giao thông, rút ngắn thời gian di chuyển và tăng cường kết nối liên vùng, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội khu vực phía Nam.
