Thời gian gần đây, nhiều vụ tai nạn đường sắt nghiêm trọng xảy ra tại nhiều địa phương, trong đó không ít trường hợp xuất phát từ các lối đi tự phát băng qua đường ray. Thực trạng người dân tự ý mở lối đi “cho tiện” không chỉ tiềm ẩn nguy cơ tai nạn đặc biệt nguy hiểm mà còn vi phạm nghiêm trọng quy định pháp luật hiện hành.
Trước tình hình đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định 81/2026/NĐ-CP ngày 19/3/2026, trong đó siết chặt chế tài xử phạt đối với các hành vi xâm phạm công trình và hành lang an toàn giao thông đường sắt. Nghị định tập trung xử lý mạnh tay các vi phạm có nguy cơ trực tiếp ảnh hưởng đến an toàn chạy tàu.
Theo quy định tại Điều 17, khoản 4, điểm a của Nghị định, hành vi tự ý mở lối đi qua đường sắt bị xử phạt từ 10 triệu đến 20 triệu đồng đối với cá nhân. Với tổ chức, mức phạt tăng gấp đôi, từ 20 triệu đến tối đa 40 triệu đồng. Đây là một trong những hành vi bị áp dụng khung xử phạt cao do tiềm ẩn nguy cơ gây tai nạn đặc biệt nghiêm trọng.
Không chỉ dừng lại ở việc mở lối đi trái phép, các hành vi như khoan, đào, xẻ đường sắt; tháo dỡ hoặc làm xê dịch ray, tà vẹt; can thiệp trái phép vào hệ thống tín hiệu, thiết bị kỹ thuật đường sắt cũng bị xử phạt trong cùng khung tiền nêu trên. Những vi phạm này được đánh giá có thể trực tiếp đe dọa an toàn vận hành của tàu hỏa.
Không chỉ tiềm ẩn nguy cơ tai nạn nghiêm trọng, việc tự mở lối đi qua đường sắt còn có thể bị phạt tối đa 40 triệu đồng theo Nghị định 81:2026:NĐ-CP.
Ngoài ra, nghị định cũng quy định rõ các hành vi vi phạm khác trong phạm vi bảo vệ công trình đường sắt. Cụ thể, hành vi đào, san lấp đất đá trái phép; phá dỡ hàng rào; làm hỏng mốc giới hoặc thay đổi biển báo, tín hiệu sẽ bị xử phạt từ 5 triệu đến 10 triệu đồng đối với cá nhân, và từ 10 triệu đến 20 triệu đồng đối với tổ chức.
Đáng chú ý, đối với các hành vi có nguy cơ cao gây mất an toàn chạy tàu như sử dụng chất nổ, khai thác tài nguyên gây sạt lở công trình hoặc để vật liệu dễ cháy nổ trong hành lang an toàn đường sắt, mức phạt được nâng lên từ 20 triệu đến 25 triệu đồng với cá nhân và từ 40 triệu đến 50 triệu đồng đối với tổ chức.
Bên cạnh chế tài tài chính, cơ quan chức năng còn áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc. Theo đó, cá nhân, tổ chức vi phạm phải khôi phục nguyên trạng ban đầu của công trình, di dời vật cản, vật liệu hoặc chất nguy hiểm ra khỏi phạm vi bảo vệ đường sắt, đồng thời tháo dỡ các yếu tố che khuất tín hiệu giao thông.
Các chuyên gia giao thông nhận định, việc siết chặt xử phạt theo Nghị định 81/2026/NĐ-CP là cần thiết trong bối cảnh tai nạn đường sắt có xu hướng gia tăng, đặc biệt tại các khu vực có nhiều lối đi dân sinh tự phát. Việc tuân thủ quy định không chỉ giúp tránh bị xử phạt nặng mà còn góp phần bảo đảm an toàn tính mạng cho chính người tham gia giao thông và cộng đồng.
