Tại tọa đàm về phát triển xe buýt ở TP HCM, PGS-TS Vũ Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Giao thông Vận tải – Đại học Việt Đức, đã chia sẻ quan điểm về tình hình giao thông công cộng trong thành phố. Sự kiện diễn ra vào ngày 15/4, do Tạp chí Doanh Nhân Sài Gòn phối hợp với Viện Sáng kiến Việt Nam tổ chức, trong bối cảnh TP HCM chuẩn bị thực hiện chính sách miễn phí xe buýt nhằm khuyến khích người dân sử dụng phương tiện công cộng.
Ông Tuấn chỉ ra rằng, mức độ cung cấp hạ tầng và số lượng xe buýt trên đầu người ở TP HCM hiện vẫn còn thấp, trở thành một trong những điểm yếu lớn nhất trong hệ thống giao thông công cộng. So với các đô thị tương tự như Jakarta hay Bangkok, nơi có khoảng 900-1.000 xe buýt trên mỗi triệu dân phục vụ cho 15-20% nhu cầu di chuyển, TP HCM mới chỉ đáp ứng chưa đến 1/3 con số này.
Xe buýt chạy tại trung tâm TP HCM, tháng 4/2026. Ảnh: Quỳnh Trần
Theo ông Tuấn, sau khi sáp nhập các tỉnh Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, dân số TP HCM đã tăng lên khoảng 14-15 triệu người, nhưng toàn hệ thống chỉ có hơn 2.400 xe buýt. Quy mô này khiến nhiều khu vực vẫn chưa có dịch vụ xe buýt, khiến người dân tiếp tục phụ thuộc vào xe cá nhân. Do đó, tỷ lệ đáp ứng của giao thông công cộng chỉ đạt khoảng 4-5%, ngay cả khi tính thêm vào hệ thống metro Bến Thành – Suối Tiên.
Với tỷ lệ như vậy, ông Tuấn cho rằng hệ thống giao thông công cộng hiện chỉ đáp ứng nhu cầu tối thiểu cho nhóm người yếu thế hoặc không có phương tiện cá nhân, chưa đủ sức cạnh tranh với xe riêng. Để nâng tỷ lệ đáp ứng lên 15-20% theo mục tiêu, TP HCM cần mở rộng số lượng xe buýt tối thiểu gấp 3 lần, tức khoảng 14.000-15.000 xe. Mục tiêu này nhằm tăng độ phủ, giúp người dân dễ tiếp cận và hình thành thói quen sử dụng, từ đó chính sách miễn vé mới có thể phát huy hiệu quả.
TS Huỳnh Thế Du, thành viên Viện Sáng kiến Việt Nam, cũng đồng quan điểm rằng quy mô vận tải công cộng của thành phố hiện còn quá thấp so với nhu cầu. Toàn hệ thống mới chỉ có gần 20 km metro và hơn 2.400 xe buýt, thậm chí số lượng xe buýt đã bị thu hẹp so với một số giai đoạn trước. Ông cho rằng, mặc dù thành phố đang có tham vọng mở rộng, mức tăng cần phải đủ lớn, có thể gấp 3-4 lần mới tạo ra sự chuyển biến rõ rệt.
Ông Du đánh giá chính sách miễn vé sẽ có tác động tích cực, nhưng để đạt được hiệu quả tổng thể, cần thêm các giải pháp để “kéo” người dân sử dụng, như nâng cao chất lượng dịch vụ, bảo đảm xe chạy đúng giờ, có tần suất cao, sạch sẽ và an toàn. Đồng thời, cần tối ưu độ phủ để người dân chỉ cần đi bộ khoảng 500 m là có thể tiếp cận được trạm dừng.
Ngoài ra, cần có sự kết nối tốt hơn giữa xe buýt với metro, xe đạp và hạ tầng đi bộ; hệ thống vé cần phải thông minh và liên thông, cùng với việc mở rộng các phương thức thanh toán điện tử. Về lâu dài, thành phố cần đẩy nhanh phát triển TOD (phát triển giao thông theo định hướng) và ứng dụng công nghệ để xây dựng hệ sinh thái giao thông công cộng hiệu quả.
Song song với đó, cần thực hiện các giải pháp “đẩy” như thu phí ùn tắc, tăng phí đỗ xe hoặc điều chỉnh thuế nhiên liệu nhằm hạn chế sử dụng xe cá nhân.
Hành khách đi xe buýt điện ở TP HCM, tháng 4/2026. Ảnh: Quỳnh Trần
Trong tọa đàm, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP HCM Bùi Hòa An cho biết thành phố hiện có 180 tuyến xe buýt, chủ yếu tập trung ở các khu vực trước khi sáp nhập, dẫn đến sự phân bổ chưa đồng đều. Ngoài độ phủ hạn chế, hệ thống còn gặp bất cập về khả năng đảm bảo đúng giờ, kết nối và tiếp cận.
Ông Bùi Hòa An nhấn mạnh rằng một trong những giải pháp quan trọng là tổ chức làn ưu tiên cho xe buýt trên một số trục lớn để cải thiện tốc độ và độ chính xác của lịch trình. Khi dịch vụ ổn định và thuận tiện hơn, xe buýt mới có thể từng bước thay đổi thói quen sử dụng xe cá nhân của người dân.
Ông Phạm Ngọc Dũng, Giám đốc Trung tâm Quản lý giao thông công cộng, cho biết thành phố đang tiến hành rà soát và điều chỉnh lại mạng lưới xe buýt, đồng thời phát triển các tuyến xe quy mô nhỏ, sử dụng phương tiện xanh để tiếp cận sâu vào các khu dân cư, giúp người dân thuận tiện hơn trong việc di chuyển.
Một trong những hướng phát triển mới đang được nghiên cứu là mô hình DRT (giao thông đáp ứng theo nhu cầu), sử dụng xe nhỏ từ 9-16 chỗ, cho phép vận hành linh hoạt về lộ trình và thời gian, phù hợp với các tuyến đường hẹp hoặc khu vực hẻm mà xe buýt lớn khó tiếp cận.
Bên cạnh đó, thành phố cũng dự kiến mở thêm nhiều tuyến xe kết nối các khu vực mở rộng, như Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ) và sân bay Long Thành, nhằm tăng cường độ phủ của toàn hệ thống.
Giang Anh
