Dự thảo tờ trình Nghị quyết của Hội đồng Nhân dân TP HCM về chính sách miễn vé xe buýt đã được Sở Xây dựng gửi các sở, ngành để lấy ý kiến. Chính sách này dự kiến sẽ được áp dụng từ tháng 5 tới, sau khi hoàn tất các thủ tục cần thiết và được thông qua.
Sở Xây dựng đã đưa ra 4 phương án, trong đó 3 phương án áp dụng cho hệ thống xe buýt trợ giá với khoảng 109 tuyến đang hoạt động.
Phương án đầu tiên là thành phố sẽ mua lại doanh thu theo từng chuyến xe dựa trên thỏa thuận với đơn vị vận tải. Hành khách sẽ không phải trả tiền vé, không cần quẹt thẻ hay định danh. Doanh nghiệp vận tải sẽ được thanh toán theo doanh thu của mỗi chuyến, dự kiến sẽ tăng khoảng 30% so với 8 tháng cuối năm 2025 nhờ vào lượng khách đi xe buýt gia tăng.
Người dân đón xe buýt ở trung tâm TP HCM, tháng 4/2026. Ảnh: Quỳnh Trần
Cách thức này được đánh giá là đơn giản và thuận tiện cho hành khách, đặc biệt là người lớn tuổi, trẻ em hoặc khách vãng lai. Tuy nhiên, nó cũng có một số hạn chế như không hình thành thói quen thanh toán không dùng tiền mặt, không có dữ liệu chuyến đi để phục vụ cho công tác quản lý, đồng thời tiềm ẩn rủi ro về giám sát và có thể dẫn đến lãng phí ngân sách khi doanh thu được ấn định.
Phương án thứ hai là thanh toán dựa trên sản lượng hành khách nhân với giá vé bình quân của từng tuyến. Doanh nghiệp sẽ thống kê lượng khách qua hệ thống vé điện tử, và thành phố sẽ căn cứ vào dữ liệu này để chi trả. Hành khách vẫn được miễn phí nhưng việc ghi nhận phụ thuộc vào đơn vị vận tải, điều này có thể khó đảm bảo chính xác và việc kiểm tra, đối soát sẽ làm tăng chi phí quản lý.
Phương án thứ ba là thành phố sẽ chi trả toàn bộ tiền vé thay cho hành khách theo số lượt đi thực tế. Người dân sẽ được đi xe buýt miễn phí nhưng sẽ phải quét thẻ hoặc định danh điện tử như căn cước công dân, VNeID, thẻ ngân hàng, ví điện tử hoặc ứng dụng MultiGo để hệ thống ghi nhận.
Ưu điểm của phương án này là giúp quản lý chính xác sản lượng hành khách, đảm bảo doanh thu minh bạch, hạn chế gian lận và hỗ trợ phân tích nhu cầu đi lại, giờ cao điểm, từ đó điều chỉnh mạng lưới vận tải. Tuy nhiên, việc yêu cầu hành khách quét thẻ có thể gây bất tiện cho một số nhóm người, đặc biệt là người lớn tuổi.
Trong số các phương án, Sở Xây dựng đã đề xuất lựa chọn phương án thứ ba vì tính khả thi cao, phù hợp với định hướng chuyển đổi số và thanh toán không dùng tiền mặt trong giao thông công cộng.
Đối với 26 tuyến xe buýt không trợ giá, cơ quan này đã đề xuất rằng ngân sách sẽ thanh toán cho doanh nghiệp dựa trên chi phí mỗi chuyến nhân với số chuyến được nghiệm thu.
Chủ trương miễn vé xe buýt tại TP HCM nhằm mục tiêu giảm chi phí đi lại, khuyến khích người dân sử dụng phương tiện giao thông công cộng, từ đó góp phần giảm ùn tắc và ô nhiễm môi trường. Nếu chính sách này được thông qua, đây sẽ là lần đầu tiên toàn bộ hành khách tại TP HCM được đi xe buýt miễn phí. Hiện tại, giá vé phổ thông trên các tuyến trợ giá dao động từ 5.000 đến 7.000 đồng mỗi lượt, trong khi học sinh và sinh viên phải trả 3.000 đồng.
Sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, TP HCM hiện có khoảng 180 tuyến xe buýt nội tỉnh và liên tỉnh, với hơn 2.400 phương tiện, trong đó xe buýt điện chiếm gần một nửa.
Giang Anh
