Trước yêu cầu mở rộng quốc lộ 1 lên quy mô 16 làn xe, Tập đoàn Vingroup đã đề xuất với Chính phủ và các bộ, ngành về việc di dời đoạn đường sắt quốc gia từ ga Hà Nội đến ga Ngọc Hồi. Mục đích của việc này là giải phóng mặt bằng phục vụ cho dự án. Theo kế hoạch, việc di dời và bàn giao mặt bằng có thể được thực hiện ngay trong năm 2026.
Ga Hà Nội (còn được gọi là ga Hàng Cỏ), được khánh thành vào năm 1902, là nhà ga trung tâm của Thủ đô và là một đầu mối quan trọng trên tuyến đường sắt Bắc Nam. Từ đây, các đoàn tàu kết nối Hà Nội với nhiều tỉnh, thành phố, trong đó có các chuyến tàu Thống Nhất chạy xuyên Việt đến TP HCM. Sau hơn một thế kỷ hoạt động, ga Hà Nội vẫn là một trong những ga đông khách nhất trong mạng lưới đường sắt quốc gia.
Tuyến đường sắt Bắc Nam rời ga Hà Nội, chạy dọc theo các phố Lê Duẩn và Giải Phóng, đi qua nhiều khu dân cư đông đúc. Tại nhiều vị trí, hành lang an toàn đường sắt đã bị lấn chiếm để phục vụ cho hoạt động kinh doanh hoặc làm lối đi dân sinh.
Chạy song song với quốc lộ 1, tuyến đường sắt này cắt qua nhiều tuyến vành đai quan trọng của Hà Nội, như giao cắt với vành đai 1 tại khu vực hầm Kim Liên, vành đai 2 ở nút giao Ngã Tư Vọng, vành đai 2,5 tại hầm chui Kim Đồng – Giải Phóng, và vành đai 3 ở cửa ngõ phía Nam thành phố. Mật độ phương tiện dày đặc cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh chóng đã khiến hành lang đường sắt trở thành một trong những khu vực chịu áp lực hạ tầng giao thông lớn nhất của Thủ đô.
Tại các điểm giao cắt này, tình trạng ùn tắc thường xuyên xảy ra vào giờ cao điểm do lưu lượng phương tiện lớn và phải chờ tàu qua. Trong các dịp lễ Tết, lượng xe đổ dồn về cửa ngõ phía Nam Hà Nội đã gây ra tình trạng quá tải và ùn tắc kéo dài trên quốc lộ 1. Trong bối cảnh nhu cầu đi lại và vận tải ngày càng tăng, việc mở rộng tuyến đường được đánh giá là cấp thiết nhằm nâng cao năng lực thông hành, giảm áp lực giao thông và tăng cường kết nối Hà Nội với các tỉnh phía Nam.
Ngoài ga Hà Nội, trên đoạn tuyến này còn có ga Giáp Bát và ga Văn Điển. Trong đó, ga Giáp Bát là một trong những đầu mối vận tải hàng hóa quan trọng trên tuyến đường sắt Bắc Nam, đảm nhiệm vai trò tập kết và trung chuyển hàng hóa cho khu vực Hà Nội và các tỉnh lân cận.
Theo Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, việc di dời đoạn đường sắt từ Hà Nội đến Ngọc Hồi sẽ không làm đứt gãy vận tải đường sắt quốc gia. Sau khi dự án hoàn thành, hành khách đi tuyến đường sắt phía Nam sẽ khởi hành từ ga Ngọc Hồi, trong khi tàu hàng sẽ xuất phát từ ga Thường Tín, Ngọc Hồi đi theo tuyến vành đai phía Đông Ngọc Hồi – Kim Sơn. Ga Hà Nội trong quy hoạch sẽ trở thành ga đường sắt đô thị trung tâm của thành phố.
Ga Văn Điển, nằm trên đoạn tuyến được đề xuất di dời, cũng dự kiến sẽ được giải tỏa để phục vụ cho dự án mở rộng quốc lộ 1 và tái tổ chức hạ tầng đường sắt khu vực phía Nam Hà Nội.
Từ ga Văn Điển đến ga Ngọc Hồi, tuyến đường sắt tiếp tục chạy song song với quốc lộ 1, đoạn đường này đã được mở rộng lên 8 làn xe.
Dọc theo tuyến đường hiện chỉ còn các lối đi được trang bị rào chắn, đèn tín hiệu và biển báo an toàn. Tại những điểm giao cắt có lưu lượng phương tiện lớn hoặc điều kiện khai thác phức tạp, ngành đường sắt vẫn bố trí nhân viên trực gác, vận hành rào chắn và điều tiết giao thông mỗi khi tàu chạy qua.
Dù đã được lắp đặt rào chắn và đèn tín hiệu cảnh báo, nhiều điểm giao cắt trên tuyến đường sắt vẫn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn do một số người tham gia giao thông cố tình vượt qua khi tàu sắp đến. Gần đây, vào khoảng 20h ngày 7/6, tại Km14+700 đoạn Văn Điển – Thường Tín (Hà Nội), tàu khách SE19 chạy hướng Hà Nội – TP HCM đã va chạm với một ôtô, người lái xe đã thoát ra trong gang tấc.
Tại xã Ngọc Hồi, dự án tổ hợp ga Ngọc Hồi có quy mô khoảng 251 ha đang được triển khai nhanh chóng để giải phóng mặt bằng và hoàn thiện hạ tầng, dự kiến bàn giao mặt bằng sạch trước ngày 30/6. Theo quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia, ga Ngọc Hồi sẽ trở thành ga đầu mối lớn nhất miền Bắc, thay thế chức năng của ga Hà Nội hiện nay. Khi dự án hoàn thành, các đoàn tàu khách Bắc Nam sẽ kết thúc hành trình tại ga Ngọc Hồi, cách ga Hà Nội khoảng 13 km.
Đoạn đường sắt giữa ga Hà Nội và Ngọc Hồi dài gần 10 km, chạy song song với quốc lộ 1A.
Thế Bằng
