Bộ Xây dựng đang xem xét dự thảo Thông tư quy định về trình tự và thủ tục kiểm định xe cơ giới, xe máy chuyên dùng cùng với kiểm định khí thải đối với xe môtô và xe gắn máy. Theo đề xuất, xe có tuổi đời dưới 5 năm (60 tháng) tính từ thời điểm sản xuất sẽ không cần phải đưa đến cơ sở đăng kiểm trong lần kiểm định đầu tiên. Đối với những phương tiện trên 5 năm, việc kiểm tra khí thải sẽ được thực hiện trực tiếp.
Đại diện Cục Đăng kiểm Việt Nam đã tiến hành nghiên cứu và khảo sát, cho biết rằng các xe dưới 5 năm tuổi thường có mức phát thải chất ô nhiễm như hydrocarbon (HC) và carbon monoxide (CO) không đáng kể. Trong năm 2025, Cục sẽ khảo sát khoảng 200 xe, và kết quả cho thấy các phương tiện này hầu như không có sự biến động lớn về phát thải, đồng thời đều đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 theo quy chuẩn QCVN 99:2025.
Trước đó, vào năm 2024, Viện Khoa học Công nghệ Giao thông Vận tải cùng với Hiệp hội Các nhà sản xuất xe máy Việt Nam đã thực hiện khảo sát khoảng 20.000 xe tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP HCM và Đà Nẵng. Kết quả khảo sát cho thấy những xe dưới 5 năm tuổi đều đáp ứng tiêu chuẩn khí thải theo TCVN 6438:2018. Ngược lại, các xe đã sử dụng trên 5 năm có mức phát thải tăng đáng kể, tùy thuộc vào tình trạng bảo dưỡng và tần suất sử dụng. Một số xe vẫn đạt tiêu chuẩn mức 4, nhưng cũng có nhiều xe chỉ đạt mức 2.
Ban soạn thảo cũng đã tham khảo kinh nghiệm từ các quốc gia khác. Tại Đài Loan, Nhật Bản và Thái Lan, xe có tuổi từ 5 đến 12 năm được kiểm định khí thải định kỳ 24 tháng một lần, trong khi xe trên 12 năm phải kiểm định mỗi năm một lần.
Khói xe máy trên đường vành đai 3 đoạn qua Linh Đàm Ảnh: Thanh Hải
Kết quả khảo sát về quãng đường sử dụng cho thấy xe máy dưới 5 năm thường có mức sử dụng trung bình trên 800 km mỗi tháng, tương đương 10.000 km mỗi năm. Với những phương tiện hoạt động dưới 50.000 km, việc kiểm định khí thải không thực sự cần thiết. Chính vì vậy, Ban soạn thảo đã đề xuất không yêu cầu đưa xe đến cơ sở đăng kiểm trong lần kiểm định đầu tiên. Sau khi hoàn tất thủ tục, chủ xe vẫn sẽ nhận được chứng nhận để phục vụ cho việc kiểm tra và giám sát.
Đối với những xe có tuổi từ 5 đến 12 năm, Ban soạn thảo đề xuất chu kỳ kiểm định 24 tháng. Xe trên 12 năm sẽ cần được kiểm tra hàng năm nhằm kiểm soát mức phát thải và nâng cao ý thức bảo dưỡng phương tiện.
Đại diện Cục Đăng kiểm Việt Nam đã cho biết rằng trường hợp xe dưới 5 năm nhưng có tần suất sử dụng cao gây ô nhiễm là trường hợp đặc biệt, không thể áp dụng quy định chung cho tất cả các phương tiện.
Kết quả kiểm định khí thải phụ thuộc rất nhiều vào tình trạng bảo dưỡng của xe. Cơ quan đăng kiểm khuyến cáo chủ xe nên thực hiện thay dầu, vệ sinh lọc gió, làm sạch ống xả hoặc kiểm tra tổng thể tại các cơ sở bảo dưỡng trước khi tiến hành kiểm định.
Theo Cục Đăng kiểm Việt Nam, với khoảng 74,3 triệu xe máy đang lưu hành, cả nước cần khoảng 5.000 cơ sở để thực hiện kiểm định khí thải. Hiện tại, đã có 2.768 cơ sở bảo dưỡng, bảo hành có khả năng đáp ứng điều kiện về diện tích và có ý định đầu tư thiết bị kiểm định. Riêng tại Hà Nội và TP HCM, dự kiến sẽ triển khai từ tháng 7 năm 2027 cần khoảng 1.000 cơ sở, trong khi hiện tại chỉ có gần 400 cơ sở có khả năng đáp ứng yêu cầu.
Nghị định 89/2026 đã điều chỉnh điều kiện về diện tích kiểm định, giảm từ 15 m2 xuống 10 m2 cho mỗi thiết bị đo khí thải; nếu lắp đặt từ hai thiết bị trở lên, mỗi thiết bị chỉ cần thêm 5 m2. Quy định này nhằm khuyến khích nhiều tổ chức và cá nhân tham gia cung cấp dịch vụ, đặc biệt là các cơ sở quy mô nhỏ.
Bên cạnh đó, Cục Đăng kiểm Việt Nam cũng đang xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu để quản lý hơn 70 triệu xe máy, đồng thời thiết kế phần mềm kết hợp ứng dụng công nghệ nhằm hỗ trợ kiểm định nhanh chóng và hạn chế gian lận.
Đại diện Hiệp hội Các nhà sản xuất xe máy Việt Nam cho biết nhiều cơ sở bảo dưỡng thuộc Hiệp hội sẵn sàng tham gia kiểm định, nhưng đang chờ Bộ Xây dựng công bố giá dịch vụ và quy định về đào tạo, cấp chứng chỉ đăng kiểm viên. Hiện nay, mỗi bộ thiết bị kiểm định khí thải xe máy có giá từ 100 đến 300 triệu đồng.
