Trước áp lực ô nhiễm không khí ngày càng gia tăng, Hà Nội và TP.HCM đang triển khai lộ trình xây dựng vùng phát thải thấp (LEZ), trong đó trọng tâm là hạn chế phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch, đặc biệt là xe máy xăng. Đáng chú ý, từ ngày 1/7 tới, Hà Nội sẽ chính thức thí điểm hạn chế xe máy xăng tại khu vực vành đai 1, mở ra giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ trong thói quen di chuyển của người dân đô thị.
Lộ trình hạn chế xe máy xăng tại Hà Nội
Theo quy định từ Luật Thủ đô 2024 và chỉ đạo của Chính phủ, Hà Nội sẽ triển khai vùng phát thải thấp tại 9 phường thuộc khu vực vành đai 1, bao gồm các khu vực trung tâm có mật độ giao thông cao như Hoàn Kiếm, Ba Đình, Hai Bà Trưng và các phường lân cận.
Xe máy lưu thông trong khu vực vành đai 1 Hà Nội
Vành đai 1 được xác định là trục giao thông huyết mạch dài khoảng 7,2 km, khép kín qua nhiều tuyến phố lớn như Trần Khát Chân, Đại Cồ Việt, Xã Đàn, Hoàng Cầu, Cầu Giấy, Lạc Long Quân, Âu Cơ, Nghi Tàm, Trần Quang Khải và Nguyễn Khoái. Đây là khu vực sẽ chịu tác động trực tiếp từ các chính sách hạn chế phương tiện.
Tại khu vực này, các biện pháp kiểm soát được áp dụng theo từng nhóm phương tiện. Xe máy xăng sử dụng cho hoạt động kinh doanh vận tải qua ứng dụng công nghệ sẽ bị cấm hoàn toàn. Với xe máy cá nhân, việc lưu thông sẽ bị hạn chế theo khung giờ hoặc từng khu vực cụ thể. Đồng thời, ô tô không đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 cũng bị kiểm soát, trong khi xe tải sử dụng nhiên liệu hóa thạch trên 3,5 tấn sẽ không được phép đi vào vùng này.
Lộ trình mở rộng cũng đã được xác định rõ. Từ năm 2028, vùng phát thải thấp sẽ bao phủ toàn bộ vành đai 1 và mở rộng vào khu vực vành đai 2. Đến năm 2030, phạm vi hạn chế tiếp tục lan rộng đến khu vực vành đai 3, đồng thời yêu cầu toàn bộ xe máy kinh doanh vận tải phải hoàn tất chuyển đổi sang phương tiện thân thiện môi trường.
TP.HCM triển khai LEZ với lộ trình riêng
Không nằm ngoài xu hướng chung, TP.HCM cũng đang xây dựng kế hoạch kiểm soát khí thải và hạn chế phương tiện cá nhân tại khu vực trung tâm. Các quận như 1, 3, 5, 10, Bình Thạnh, Tân Bình, Phú Nhuận… sẽ là những nơi đầu tiên áp dụng mô hình vùng phát thải thấp.
Từ ngày 1/7/2027, thành phố sẽ bắt đầu kiểm định khí thải xe máy. Đến tháng 9 cùng năm, các phương tiện không đạt tiêu chuẩn Euro 2 sẽ bị cấm lưu thông trong khu vực LEZ vào hai khung giờ cao điểm là 6h–9h và 16h–19h.
Đến năm 2028, TP.HCM dự kiến cấm hoàn toàn xe máy chạy xăng, dầu tại khu vực trung tâm, ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt như phương tiện của người khuyết tật. Song song đó, ô tô không đạt chuẩn Euro 4 cũng sẽ bị hạn chế trong giờ cao điểm. Đến năm 2030, vùng LEZ sẽ được mở rộng ra các trục giao thông lớn và khu vực vành đai 1.
Người dân cần chuẩn bị gì trước thay đổi lớn?
Việc siết chặt phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch sẽ tác động trực tiếp đến hàng triệu người dân, đặc biệt là nhóm lao động sử dụng xe máy làm phương tiện mưu sinh.
Đối với tài xế công nghệ, việc chuyển đổi sang xe điện hoặc phương tiện đạt chuẩn khí thải cần được thực hiện sớm để tránh bị gián đoạn công việc. Trong bối cảnh Hà Nội sẽ cấm xe máy xăng kinh doanh vận tải tại khu vực vành đai 1 ngay từ giữa năm 2026, đây là nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng đầu tiên và rõ rệt nhất.
Người dân cần tăng cường bảo dưỡng xe máy xăng dầu nếu chưa có điều kiện chuyển đổi sang xe điện
Với người dân chưa có điều kiện đổi phương tiện, việc bảo dưỡng xe định kỳ là yếu tố quan trọng nhằm đảm bảo đáp ứng tiêu chuẩn kiểm định khí thải trong thời gian tới. Điều này giúp phương tiện có thể tiếp tục lưu thông trong các khung giờ cho phép hoặc tránh bị xử phạt khi chính sách kiểm soát được áp dụng đồng bộ.
Bên cạnh đó, các chính sách hỗ trợ tài chính như miễn giảm lệ phí trước bạ, phí đăng ký hay hỗ trợ một phần chi phí mua xe mới cũng đang được đề xuất nhằm khuyến khích người dân chuyển đổi phương tiện.
Một giải pháp quan trọng khác là thay đổi thói quen di chuyển, tăng cường sử dụng giao thông công cộng như metro, xe buýt hoặc xe buýt điện. Tại TP.HCM, phương án miễn phí toàn bộ hệ thống xe buýt nội tỉnh đang được nghiên cứu, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân khi hạn chế phương tiện cá nhân.
Ngoài ra, người dân cần đặc biệt lưu ý ranh giới các khu vực hạn chế, nhất là tuyến vành đai 1 tại Hà Nội, để tránh vi phạm do đi vào khu vực cấm. Hệ thống giám sát giao thông tự động sẽ được tăng cường, đồng nghĩa với việc các hành vi vi phạm sẽ dễ dàng bị phát hiện và xử lý.
Xu hướng tất yếu của đô thị lớn
Việc thiết lập vùng phát thải thấp và hạn chế xe máy xăng là xu hướng tất yếu tại các đô thị lớn nhằm cải thiện chất lượng không khí và phát triển bền vững. Dù sẽ gây ra những xáo trộn ban đầu, nhưng về lâu dài, đây được xem là giải pháp quan trọng giúp giảm ùn tắc, giảm ô nhiễm và nâng cao chất lượng sống cho người dân.
Trong giai đoạn chuyển tiếp, việc chủ động thích nghi với chính sách mới sẽ giúp người dân giảm thiểu rủi ro vi phạm, đồng thời tận dụng tốt các cơ chế hỗ trợ từ Nhà nước.
