TP.HCM đang tiến gần tới một quyết sách quan trọng trong lĩnh vực giao thông công cộng khi xây dựng phương án miễn phí toàn bộ xe buýt nội tỉnh. Theo kế hoạch, đề xuất này sẽ được trình tại kỳ họp của Hội đồng nhân dân TP.HCM vào khoảng ngày 20/4. Nếu được thông qua, chính sách có thể triển khai chỉ sau khoảng 10 ngày, mở ra bước ngoặt lớn trong chiến lược phát triển giao thông đô thị.
Thông tin từ Sở Xây dựng TP.HCM cho thấy, các đơn vị chức năng đang hoàn thiện phương án chi tiết, trong đó trọng tâm là miễn phí vé xe buýt cho người dân trên toàn bộ mạng lưới nội tỉnh. Đây được đánh giá là một trong những chính sách quy mô lớn nhất từ trước đến nay trong lĩnh vực vận tải hành khách công cộng tại thành phố.
Áp lực giao thông gia tăng, xe buýt được kỳ vọng “giải cứu”
Thực trạng giao thông tại TP.HCM đang đối mặt với áp lực ngày càng lớn khi số lượng phương tiện cá nhân liên tục tăng nhanh. Sau quá trình mở rộng địa giới, thành phố có diện tích hơn 6.700 km2 và dân số khoảng 14 triệu người, kéo theo nhu cầu di chuyển khổng lồ mỗi ngày.
TP.HCM hiện có gần 10 triệu phương tiện, trong đó có gần 9 triệu xe máy
Hiện nay, toàn thành phố có gần 10 triệu phương tiện lưu thông, bao gồm khoảng 1 triệu ô tô và hơn 8,6 triệu xe máy. Phần lớn phương tiện vẫn sử dụng nhiên liệu hóa thạch, gây áp lực lớn lên hạ tầng và môi trường.
Nhiều tuyến đường huyết mạch như Cộng Hòa, Trường Chinh, Nguyễn Hữu Cảnh, Điện Biên Phủ, Xa lộ Hà Nội, quốc lộ 13 hay khu vực quanh sân bay Tân Sơn Nhất thường xuyên rơi vào tình trạng ùn tắc kéo dài, đặc biệt vào giờ cao điểm. Tình trạng quá tải này không chỉ gây khó khăn cho việc di chuyển mà còn làm gia tăng chi phí xã hội và ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng sống của người dân.
Giao thông đường bộ – nguồn phát thải lớn nhất
Không chỉ là bài toán ùn tắc, giao thông còn là nguyên nhân chính gây ô nhiễm không khí tại TP.HCM. Theo thống kê, giao thông đường bộ đóng góp tới 88% lượng khí NOx, 99% CO, 79% SO2, 99% NMVOC và 88% bụi trong tổng phát thải từ hoạt động giao thông.
Khí thải, tiếng ồn và bụi mịn từ phương tiện cá nhân đang ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, đặc biệt tại các khu vực có mật độ giao thông cao. Trong bối cảnh đó, việc khuyến khích người dân chuyển sang sử dụng phương tiện công cộng như xe buýt và metro được xem là giải pháp cấp thiết.
Chính sách miễn phí xe buýt được kỳ vọng sẽ tạo cú hích lớn, góp phần thay đổi thói quen di chuyển, giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân, từ đó giảm phát thải khí nhà kính và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Mạng lưới xe buýt sẵn sàng mở rộng phục vụ
Hiện TP.HCM đang vận hành khoảng 179 tuyến xe buýt với hơn 2.100 phương tiện. Đáng chú ý, có tới 1.301 xe buýt điện, chiếm khoảng 62% tổng số, cho thấy nỗ lực chuyển đổi sang phương tiện thân thiện môi trường.
Thành phố cũng đang đẩy mạnh kết nối xe buýt với các tuyến metro, nhà ga, bến xe liên tỉnh và sân bay nhằm hình thành mạng lưới giao thông công cộng liên hoàn. Nhiều tuyến buýt điện mới được đưa vào khai thác với chất lượng cao, trang bị điều hòa, camera giám sát, wifi và thiết kế sàn thấp hỗ trợ người khuyết tật.
Xe buýt vẫn là phương tiện công cộng quen thuộc với nhiều học sinh, sinh viên và người lao động
Những cải tiến này được xem là yếu tố quan trọng giúp nâng cao trải nghiệm hành khách, đồng thời tăng sức hấp dẫn của hệ thống xe buýt.
Bài toán ngân sách và quản lý vận hành
Theo đại diện Sở Xây dựng TP.HCM, phương án miễn phí vé dự kiến áp dụng cho khoảng 135 tuyến buýt nội tỉnh. Các tuyến liên tỉnh hiện chưa nằm trong diện triển khai do khác biệt về cơ chế tài chính và phương thức vận hành.
Hiện mỗi năm, ngân sách thành phố chi khoảng 1.500 tỷ đồng để trợ giá xe buýt. Nếu thực hiện miễn phí hoàn toàn, con số này có thể tăng lên đáng kể, ước tính khoảng 7.000 tỷ đồng mỗi năm. Vì vậy, các cơ quan chức năng đang tính toán kỹ lưỡng để bảo đảm hiệu quả sử dụng ngân sách và tuân thủ các quy định pháp lý.
Một yêu cầu quan trọng đặt ra là dù miễn phí, hệ thống vẫn phải kiểm soát chính xác lượng hành khách. Thành phố dự kiến ứng dụng công nghệ giám sát và dữ liệu điện tử để theo dõi, thống kê và đảm bảo minh bạch trong quá trình vận hành.
Kỳ vọng tăng trưởng hành khách và thay đổi thói quen di chuyển
Lãnh đạo ngành xây dựng nhận định, nếu chính sách được triển khai, lượng hành khách đi xe buýt có thể tăng khoảng 30% so với năm 2025. Đây là mức tăng khả thi khi nhiều tuyến hiện vẫn đang khai thác dưới 50% công suất.
Trong dài hạn, miễn phí xe buýt không chỉ là giải pháp giao thông mà còn là chiến lược phát triển đô thị bền vững. Khi người dân chuyển sang sử dụng phương tiện công cộng nhiều hơn, áp lực lên hạ tầng sẽ giảm, môi trường được cải thiện và chất lượng sống đô thị sẽ được nâng cao rõ rệt.
Việc TP.HCM mạnh dạn đề xuất chính sách này cho thấy quyết tâm chuyển đổi mô hình giao thông theo hướng hiện đại, thân thiện môi trường và phục vụ tốt hơn nhu cầu đi lại của người dân.
